أبو علي سينا
مقدمه 3
رساله نفس ( فارسى )
تأليفات خود راجع به نفس بشرح و بسط پرداختهاند . دو كتاب معروف اثولوجيا يا كتاب الربوبيه و كتاب خير محض كه هر دو از اصل فلوطينى هستند در عالم اسلام بىنهايت تأثير داشته و مورد استفادهء فلاسفه و دانشمندان اسلامى واقع شدهاند . در اسلام نيز مسئله نفس از مسائل اساسى بشمار بوده است ، زيرا هدف و منظور اصلى دين اسلام ، ايقاظ نفوس بشر و تطهير و تزكيه و تهذيب آنها بوده و به همين جهت در قرآن غالبا و بمناسباتى بموضوع نفس اشاره و تعرض شده است ؛ چنان كه دربارهء حقيقت و ماهيت نفس ، آيهء : وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا - و راجع باينكه روح منشأ و منبع حيات است ، آيهء : إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ ساجِدِينَ - و در خصوص درجات نفس ، آيهء : يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً فَادْخُلِي فِي عِبادِي وَ ادْخُلِي جَنَّتِي - و در موضوع برگشت نفس ، آيهء : اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَ يُرْسِلُ الْأُخْرى - همچنين اخبار و احاديث فراوان درين باب وجود دارد . دانشمندان و فلاسفهء اسلامى نيز توجه خاص بمسئلهء نفس داشته و درين مورد از كليهء عقايد و آرائى كه از فرهنگ و تمدن مصرى و هندى و يونانى و ايرانى به آنان رسيده بود براى فحص و بحث در مسائل مربوط به معاد و عالم آخرت و نعيم و جحيم و ثواب و عقاب و بالاخره آنچه كه راجع بموضوع نفس است بهرهء وافى بردهاند ، مخصوصا در ميان آنان متكلمين و متصوفه بيشتر از سايرين با بسط و تفصيل به بحث از نفس و حقيقت و ماهيت آن پرداخته و درين خصوص عقايدى اظهار كردهاند كه غالبا خالى از غرابت